31. Doanh nghiệp nhà nước để làm gì?

Tư Hoàng

Nguồn: TBKTSG 23/3/2015

(TBKTSG) – Tại cuộc hội thảo về cải cách doanh nghiệp nhà nước (DNNN) giữa Bộ Kế hoạch và Đầu tư và cựu Thủ tướng Anh Tony Blair ở Hà Nội tuần trước, ông Đinh Văn Ân, trợ lý kinh tế của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, hỏi ông Blair: trên thế giới, người ta tranh luận như thế nào về vai trò của DNNN trong điều tiết nền kinh tế?  DNNN có được sử dụng như công cụ của nhà nước để can thiệp thị trường, điều tiết nền kinh tế không? Các nước có giao cho DNNN chức năng xã hội, như xóa đói giảm nghèo không?

Đáp lại băn khoăn của ông Ân, ông Tony Blair giải thích, những DNNN như điện, nước gắn bó với nhu cầu thiết yếu của người dân, thì người dân sẽ yêu cầu Chính phủ bảo vệ chức năng xã hội của các doanh nghiệp đó. Ông nói: “Nhà nước không nhất thiết bảo hộ bằng sở hữu, như trong lĩnh vực môi trường thì có Luật Bảo vệ môi trường, tư nhân phải tuân thủ, nên nhà nước không nhất thiết sở hữu mới bảo vệ được. Nhà nước nên bảo vệ bằng luật pháp”.

Trong báo cáo gửi tới Chính phủ Việt Nam về cổ phần hóa, Văn phòng Tony Blair nhận xét, các DNNN tại Việt Nam có nhiều mục tiêu và sứ mệnh làm phức tạp thêm tình hình và cản trở các doanh nghiệp này hoạt động hiệu quả ở mức có thể. Chính phủ đã đặt ra một số mục tiêu cho các DNNN: là công cụ chính sách về ngành, tạo ra tính cạnh tranh với các doanh nghiệp nước ngoài, công cụ để ổn định nền kinh tế vĩ mô và thực hiện các mục tiêu xã hội cụ thể. Các DNNN phải gánh quá nhiều trách nhiệm như vậy ảnh hưởng đến khả năng hoạt động có lợi nhuận.

Theo báo cáo này, DNNN thực hiện các mục tiêu xã hội cần phải hoạt động hiệu quả, nhưng có thể không tạo ra lợi nhuận. Trường hợp DNNN không có các mục tiêu xã hội, doanh nghiệp nên được thương mại hóa và tạo ra lợi nhuận. Nếu doanh nghiệp đó đóng vai trò quan trọng trong các mục tiêu về chiến lược, an ninh, cổ phiếu của doanh nghiệp có thể được giữ lại lâu dài, còn với các trường hợp khác, cổ phiếu cần được bán dần ra theo thời gian.

Cổ phần hóa ở Việt Nam chủ yếu là một phương thức để huy động vốn cho các DNNN chứ không phải hướng đến giảm tỷ lệ sở hữu của nhà nước hay thúc đẩy khu vực tư nhân phát triển.

Làm rõ được mục đích duy trì sở hữu nhà nước cũng đóng vai trò then chốt trong việc định hướng xây dựng các chính sách phù hợp. Nếu lý do chính cho việc duy trì sở hữu nhà nước là do khu vực tư nhân phát triển chưa đủ mạnh thì việc cổ phần hóa nên hướng tới việc trao thêm nhiều quyền hạn cho các doanh nghiệp tư nhân trong nước. Nếu Chính phủ thấy cần thiết phải duy trì khu vực nhà nước ở quy mô lớn bởi thiếu công cụ để ổn định nền kinh tế vĩ mô thì Chính phủ cần phải xây dựng các công cụ quản lý khác thông qua chính sách tiền tệ hoặc chính sách tài khóa. Nếu mục đích cổ phần hóa là hướng đến nâng cao tính cạnh tranh của các DNNN ở nước ngoài, Chính phủ có thể hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước thông qua việc giới thiệu các cơ hội đầu tư ở nước ngoài.

Báo cáo của Văn phòng Tony Blair nhận xét thêm, hiện tại, cụm từ “cổ phần hóa” ở Việt Nam khác với “tư nhân hóa” như trong nghiên cứu của họ do Chính phủ Việt Nam vẫn nắm giữ tỷ lệ sở hữu lớn tại phần lớn các doanh nghiệp. Với cách tiếp cận thu hẹp như vậy đối với cổ phần hóa, Chính phủ Việt Nam không thể kỳ vọng sẽ thấy được những tác động tích cực tương tự mà quá trình cổ phần hóa mang lại như đối với các nền kinh tế của các quốc gia khác. Hiện tại, trong một số trường hợp, cổ phần hóa ở Việt Nam chủ yếu là một phương thức để huy động vốn cho các DNNN chứ không phải hướng đến giảm tỷ lệ sở hữu của Nhà nước hay thúc đẩy khu vực tư nhân phát triển, ví dụ trong trường hợp cổ phần hóa Vietnam Airlines.

Những gợi ý của cựu Thủ tướng Anh, người được Chính phủ Việt Nam mời làm tư vấn, cần được chú ý, nhất là trong bối cảnh các văn kiện xác định hướng đi lớn cho đất nước đang được xây dựng. Trong cuộc hội thảo, ông Ân đã nói thêm, DNNN thì cũng nên như các doanh nghiệp khác là làm ra lợi nhuận về kinh tế là chủ yếu. Tinh thần đó liệu có được tiếp thu?

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s